Η κατάθλιψη, όπως και πολλές διαταραχές διάθεσης, χαρακτηρίζεται από χαμηλή διάθεση, αίσθημα θλίψης ή μελαγχολίας, απώλεια κινήτρου για την εκτέλεση καθημερινών ασχολιών καθώς και απώλεια ευχαρίστησης για δραστηριότητες που το άτομο μέχρι πρότινος απολάμβανε, αλλαγές στην όρεξη, στην ποιότητα ύπνου, στη διάθεση και στην επιθυμία και ικανότητα κοινωνικοποίησης. Επιπλέον, η κατάθλιψη στην πιο έντονη έκφρασή της μπορεί να προκαλέσει στο άτομο σκέψεις θανάτου και αυτοκτονικότητας. Ένα άτομο που βιώνει κατάθλιψη συχνά αισθάνεται δυσκολία συγκέντρωσης, αισθήματα απομόνωσης ακόμα και όταν βρίσκεται με κόσμο, εξάντληση και, πολύ συχνά, αισθήματα ανεπάρκειας. Η συστηματική ανασκόπηση ερευνών δείχνει πως η Γνωσιακή Συμπεριφορική Ψυχοθεραπεία σε συνδυασμό με τη φαρμακοθεραπεία (για περιπτώσεις μείζονος καταθλιπτικού επεισοδίου, διπολική διαταραχή κ.α.) αποτελεί την πιο αποτελεσματική μέθοδο για τη θεραπευτική διαχείριση της κατάθλιψης.
Το άγχος είναι μια από τις συχνότερες ψυχολογικές δυσκολίες της σύγχρονης ζωής. Αποτελείται από συμπτώματα σωματικά, γνωστικά και συναισθηματικά. Συχνά ορίζουμε το έντονο άγχος ως μια κατάσταση κατά την οποία το άτομο συνηθίζει να μεγεθύνει την κατάσταση την οποία πρέπει να διαχειριστεί, ενώ ταυτόχρονα υποτιμά τις ικανότητες του να ανταπεξέλθει σε αυτήν. Έτσι δημιουργείται ένα συναίσθημα φόβου, ανεπάρκειας και στρες. Το άγχος είναι ένα κοινό συναίσθημα το οποίο όταν γίνεται μακροχρόνιο, δυσλειτουργικό και έντονο, μπορεί να παίρνει τη μορφή κάποιας κλινικής διαταραχής, όπως η γενικευμένη αγχώδης διαταραχή, η ειδική φοβία, η μετατραυματική διαταραχή στρες, η διαταραχή πανικού κ.ο.κ. Τα ερευνητικά δεδομένα δείχνουν ότι η Γνωσιακή Συμπεριφορική Ψυχοθεραπεία έχει υψηλή αποτελεσματικότητα για την αντιμετώπιση των διαταραχών άγχους.
Οι κλινικές μελέτες των τελευταίων δεκαετιών καταδεικνύουν την άμεση συσχέτιση της σωματικής και της ψυχικής υγείας. Κάθε σωματική ασθένεια μπορεί να επηρεαστεί και από ψυχολογικούς παράγοντες (ψυχοσωματικά προβλήματα). Είναι σημαντικό ωστόσο να διευκρινιστεί πως ο ψυχολογικός παράγοντας έρχεται να επιδεινώσει μια ήδη υπάρχουσα σωματική ευαισθησία (για παράδειγμα η ευαισθησία στο στομάχι προϋπάρχει και εντείνεται όταν το άτομο βιώνει στρες). Πέραν των ψυχοσωματικών προβλημάτων, πολλά άτομα βιώνουν άγχος υγείας. Το άγχος υγείας χαρακτηρίζεται από υπερβολική ενασχόληση με ένα υπαρκτό πρόβλημα υγείας το οποίο ωστόσο δεν απειλητικό. Ακόμη, τα άτομα που βιώνουν άγχος υγείας πολλές φορές αναφέρουν συμπτώματα όπως πονοκέφαλος, κόπωση, πόνος στο στήθος κ.α., τα οποία ωστόσο δεν αιτιολογούνται ιατρικά. Η Γνωσιακή Συμπεριφορική Ψυχοθεραπεία καθώς και η Θεραπεία Αποδοχής και Δέσμευσης, αποτελούν τις αποτελεσματικότερες ψυχοθεραπευτικές προσεγγίσεις για την αντιμετώπιση των ψυχοσωματικών προβλημάτων και του άγχους υγείας. Άγχος Υγείας και Ψυχοσωματικά Προβλήματα
Η αυτογνωσία είναι ίσως μια από τις πιο μακροχρόνιες θεραπευτικές διαδικασίες. Περιλαμβάνει την αναγνώριση του εαυτού, των δυνατών και αδύναμων σημείων μας, των συνειδητών και ασυνείδητων σκέψεων, συναισθημάτων, συμπεριφορών, πυρηνικών πεποιθήσεων, ιδεών, κινήτρων και επιθυμιών. H αυτογνωσία μπορεί να είναι μια διαδικασία ενδυνάμωσης αφου μέσα από τη συνειδητή γνώση όλων των παραπάνω το άτομο έχει τη δυνατότητα να εξελιχθεί, να επανανοηματοδοτήσει τις εμπειρίες του, να διαχειριστεί τα συναισθήματά του και να σχηματίσει θετικότερες αντιλήψεις για τον εαυτό του, τον κόσμο και τους άλλους. Η διαδικασία αυτή επιτρέπει στο άτομο να πετύχει τις αλλαγές που επιθυμεί και να αποκτήσει μεγαλύτερη συνείδηση του προσωπικού του σκοπού και νοήματος.
Οι διατροφικές διαταραχές είναι πολύπλοκες και χαρακτηρίζονται από υπερβολική ενασχόληση και ανησυχία για το σχήμα και το βάρος του σώματος. Οι διαταραχές αυτές σχετίζονται με επικίνδυνες διατροφικές συμπεριφορές (όπως υπερφαγικά επεισόδια, εξαντλητικές δίαιτες κ.α.), οι οποίες έχουν βλαβερές συνέπειες για τη σωματική και την ψυχική υγεία του ατόμου. Οι κύριες κατηγορίες διατροφικών διαταραχών είναι η νευρική ανορεξία, η ψυχογενής βουλιμία και η διαταραχή επεισοδιακής υπερφαγίας. Λόγω της επιβάρυνσης της σωματικής υγείας όταν κάποιος πάσχει από μια διατροφική διαταραχή, η θεραπευτική τους αντιμετώπιση πέραν της ψυχολογικής υποστήριξης απαιτεί μια συνολική προσέγγιση και συμπαρακολούθηση από γιατρό/ψυχίατρο και διατροφολόγο.
Η εξάρτηση από ναρκωτικές ουσίες και/ή αλκοόλ μπορούν να οδηγήσουν σε σημαντικά προβλήματα σε όλους τους τομείς της καθημερινότητας του ατόμου. Οι παραπάνω ουσίες έχουν ως κοινό χαρακτηριστικό την ταχύτατη ενεργοποίηση του συστήματος ανταμοιβής του εγκεφάλου, το οποίο εμπλέκεται στην ενίσχυση της επαναλαμβανόμενης χρήσης, η οποία με τη σειρά της μπορεί να οδηγήσει στην εξάρτηση. Η ενίσχυση αυτών των συμπεριφορών προκαλείται μέσα από τη δημιουργία ευχάριστων αναμνήσεων σε σχέση με την επίδραση των ουσιών. Ωστόσο, η επίδραση αυτή είναι βραχυπρόθεσμη. Οι αρνητικές συνέπειες της εξάρτησης γίνονται ορατές στην σωματική και ψυχική υγεία του ατόμου καθώς και στην κοινωνική, προσωπική και επαγγελματική λειτουργικότητά του. Η εξάρτηση είναι μια δύσκολη και επίπονη ψυχολογική συνθήκη για τη θεραπεία της οποίας απαιτείται και μια σύνθετη και πολύπλευρη αντιμετώπιση που αποτελείται πρωτίστως από την ένταξη σε ομάδες ή φορείς απεξάρτησης (π.χ. ΚΕΘΕΑ, ΑΑ) και/ή τη νοσηλεία για αποτοξίνωση ή ψυχιατρική παρακολούθηση. Η ψυχοθεραπευτική προσέγγιση μπορεί να δράσει συμπληρωματικά σε αυτή τη διαδικασία, αφού ωστόσο έχουν πραγματοποιηθεί οι προηγούμενες διαδικασίες.
Τα ζητήματα σεξουαλικότητας διέπονται από σωματικούς, ψυχολογικούς και συναισθηματικούς παράγοντες. Το πιο σύνηθες κομμάτι της θεραπείας γύρω από τις διαταραχές της σεξουαλικής δυσλειτουργίας αφορά δυσκολίες στον ψυχικό και σωματικό κύκλο της σεξουαλικής ανταπόκρισης, όπως έλλειψη διέγερσης, στυτική δυσλειτουργία, κολπική διαστολή, πρόωρη εκσπερμάτιση, αδυναμία επίτευξης οργασμού και πόνο κατά τη διάρκεια της σεξουαλικής πράξης. Παράλληλα, άλλα ζητήματα συναισθηματικής σύνδεσης και σύναψης συντροφικών σχέσεων επηρεάζουν τα ζητήματα σεξουαλικότητας και μπορεί συχνά να αποτελούν αντικείμενο της θεραπείας των σεξουαλικών δυσλειτουργιών και προβλημάτων. Αντίστοιχα, ζητήματα ταυτότητας φύλου και σεξουαλικού προσανατολισμού μπορούν να διερευνηθούν στη θεραπεία από άτομα που βιώνουν αβεβαιότητα ή άλλους προβληματισμούς γύρω από αυτά. Για ζητήματα ψυχικής υγείας ΛΟΑΤΚΙ ατόμων, είναι ιδιαίτερα σημαντική η ενημερότητα, η κατάρτιση και η στάση συμπεριληπτικότητας του θεραπευτή ως προς αυτά, καθώς και η πλήρης έλλειψη προσωπικών προκαταλήψεων απέναντι στο θεραπευόμενο άτομο και στα ζητήματα που φέρνει στο θεραπευτικό πλαίσιο.
Ένα επεισόδιο κρίσης πανικού χαρακτηρίζεται από έντονο άγχος και υποκειμενικά σωματικά και ψυχολογικά συμπτώματα, όπως εφίδρωση, επιτάχυνση του καρδιακού ρυθμού, αίσθημα ζάλης ή λιποθυμίας, αίσθημα απώλειας ελέγχου και απώλειας των αισθήσεων, κοιλιακών ενοχλήσεων, ναυτίας, αίσθημα πνιγμού, βάρους στον θώρακα και μούδιασμα. Κατά τη διάρκεια της κρίσης το άτομο πολλές φορές αισθάνεται ότι μπορεί να πεθάνει, η αίσθηση αυτή είναι υποκειμενική και ενώ τα παραπάνω συμπτώματα όταν οφείλονται σε κρίση πανικού δεν ενέχουν σε καμία περίπτωση τέτοιο κίνδυνο, το άτομο δεν μπορεί να το αναγνωρίσει. Ακόμη, μετά το πέρας της κρίσης μπορεί να βιώσει έντονο φόβο ότι το επεισόδιο θα επαναληφθεί. Τα μέχρι τώρα ερευνητικά δεδομένα, δείχνουν ότι η Γνωσιακή Συμπεριφορική Ψυχοθεραπεία είναι περισσότερο αποτελεσματική από τα προγράμματα χαλάρωσης για την αντιμετώπιση των κρίσεων πανικού. Ένα σημαντικό κομμάτι της θεραπευτικής διαδικασίας είναι και η εκπαίδευση γύρω από τις κρίσεις και τον μηχανισμό τους.
Οι νευροεκφυλιστικές διαταραχές είναι μια σειρά παθήσεων που επηρεάζουν τους νευρώνες του εγκεφάλου. Οι νευρώνες είναι τα δομικά στοιχεία του νευρικού μας συστήματος (εγκέφαλος και νωτιαίος μυελός). Οι νευρώνες κανονικά δεν αναπαράγονται, επομένως όταν εκφυλίζονται (δηλαδή πεθαίνουν), δεν μπορούν να αντικατασταθούν από το σώμα. Τα νευροεκφυλιστικά νοσήματα είναι ανίατα και οδηγούν προοδευτικά στον θάνατο των νευρωνικών κυττάρων και συνάψεων, προκαλώντας έτσι προβλήματα στην κίνηση ή/και στις νοητικές λειτουργίες. Οι άνοιες αποτελούν το μεγαλύτερο μέρος των νευροεκφυλιστικών διαταραχών, με τη Νόσο Αλτσχάιμερ να αποτελεί το 60-70% των περιπτώσεων άνοιας. Άλλες νευροεκφυλιστικές διαταραχές είναι η Νόσος Πάρκινσον, η Νόσος Χαντινγκτον κ.α. Η υποστήριξη και οι τεχνικές παρέμβασης για τη διευκόλυνση της καθημερινότητας των ατόμων που πάσχουν από νευροεκφυλιστικές διαταραχές καθώς και για τους φροντιστές των ατόμων αυτών, μπορεί να συμβάλει σημαντικά στη βελτίωση της καθημερινότητας και στη διαχείριση αυτών των μη αναστρέψιμων παθήσεων.
Η ανατροφή ενός παιδιού και η ανάληψη ευθύνης για τη σωματική και ψυχική του υγεία από τον γονιό, από τη στιγμή της γέννησης έως και την ενηλικίωση, είναι ένα από τα πιο δύσκολα και συναρπαστικά ταξίδια στη ζωή όσων αποφασίζουν να αναλάβουν το ρόλο του γονέα. Η συμβουλευτική είναι η συνεργασία τον γονέων με τον ψυχολόγο, με σκοπό την αναγνώριση και τη διαχείριση των δυσκολιών που βιώνουν οι γονείς σχετικά με την ανατροφή των παιδιών τους. Στόχος είναι τόσο η διαχείριση και αντιμετώπιση των συμπεριφορικών και ψυχοσυναισθηματικών δυσκολιών του παιδιού/εφήβου από τους γονείς που λαμβάνουν την καθοδήγηση και υποστήριξη του ψυχολόγου, όσο και η βελτίωση της σχέσης και της ψυχικής και συναισθηματικής σύνδεσης των γονιών με το παιδί.
Μερικά από τα πιο συχνά ζητήματα που αντιμετωπίζονται στο πλαίσιο της συμβουλευτικής αφορούν την προσκόλληση, τα προβλήματα συμπεριφοράς στο σχολείο, ζητήματα οριοθέτησης και επικοινωνίας.
Άλλα ζητήματα που εντοπίζονται στην εφηβική ηλικία, και τα οποία είναι συχνά αντικείμενο της συμβουλευτικής εφήβων, αφορούν την αυτοπεποίθηση και την αυτοεικόνα, την επικοινωνία με τους συνομηλίκους και τους γονείς, ζητήματα σχέσεων και φιλίας, καθώς και εικόνας σώματος.
Στη σύγχρονη βιβλιογραφία της ψυχικής υγείας, ο ορισμός του τραύματος έχει διευρυνθεί αρκετά. Για παράδειγμα, το τραύμα μπορεί να βιώνεται από το άτομο ως μια κλινική διαταραχή (μετατραυματική διαταραχη στρες), η οποία οφείλεται σε κάποιο έντονο τραυματικό γεγονός που υπέστη το άτομο είτε άμεσα (πόλεμος, βία, παρενόχληση, φυσικές καταστροφές κ.α.), είτε δευτερογενώς, μετά από υπερβολική έκθεση του ατόμου σε τραυματικά περιστατικά που έχουν συμβεί σε κάποιον τρίτο (π.χ. φροντιστές, κοινωνικοί λειτουργοί, άμεσο περιβάλλον ατόμου που έχει δεχθεί κάποια επίθεση κ.α.). Τέλος, η συγχρονη προσέγγιση του τραύματος αναγνωρίζει το τραύμα ως μια διευρυμένη έννοια που μπορεί να συμπεριλαμβάνει αρκετά σημαντικά γεγονότα που βίωσε το άτομο στην παιδική, εφηβική και ενήλικη ζωή, τα οποία έφεραν μια έντονη στρεσογόνα και αρνητική εμπειρία που συνεχίζει να το επηρεάζει. Η διαχείριση του τραύματος απαιτεί μια μακροπρόθεσμη θεραπευτική προσέγγιση που να συνδυάζει στοιχεία Γνωσιακής Συμπεριφορικής Ψυχοθεραπείας, θεραπείας Αποδοχής και Δέσμευσης, και θεραπείας εστιασμένης στη Συμπόνια. Μια σωστή προσέγγιση μπορεί να επουλώσει το ψυχικό τραύμα, δίνοντας έτσι στο άτομο την ικανότητα να πορευτεί εκ νέου, απελευθερωμένο από τα περιστατικά που το προκαλεσαν.
Μπορείς να αλλάξεις τη ζωή σου σήμερα
Οι ατομικές συνεδρίες διαρκούν 50 λεπτά. Στη θεραπεία ζεύγους καθώς και στην οικογενειακή θεραπεία, οι συνεδρίες διαρκούν 90 λεπτά.
Η πιο συνηθισμένη και αποτελεσματική συχνότητα των συνεδριών ορίζεται στη μια συνεδρία την εβδομάδα, ενώ καθώς το άτομο αισθάνεται προοδευτικά καλύτερα και πλησιάζει τους στόχους και την εκπλήρωση των θεραπευτικών του αιτημάτων, ο θεραπευτής προτείνει τις συναντήσεις ανά δύο εβδομάδες. Σε κάποιες περιπτώσεις, μετά τη λήξη της θεραπείας προτείνονται προκαθορισμένες αναμνηστικές συνεδρίες για την πρόληψη υποτροπής και την εμπέδωση όσων κατακτήθηκαν στη θεραπεία. Σε σπάνιες περιπτώσεις κατά τις οποίες το άτομο μπορεί να είναι πολύ επιβαρυμένο ψυχολογικά, μπορεί να προταθεί η συχνότητα των δύο συνεδριών την εβδομάδα.
Η διάρκεια της ψυχοθεραπευτικής διαδικασίας είναι δύσκολο να προκαθοριστεί καθώς έχει να κάνει με το άτομο και τις ανάγκες του, το αίτημα το οποίο το απασχολεί ή την πιθανή διάγνωση. Μια ολοκληρωμένη ψυχοθεραπευτική διαδικασία μπορεί να διαρκεί από έξι μήνες έως και κάποια χρόνια. Όλες οι αποφάσεις για τη λήξη ή παράταση της ψυχοθεραπευτικής διαδικασίας είναι καλό να λαμβάνονται από κοινού με τον θεραπευτή και να βασίζονται σε μια κοινή αντίληψη γύρω από το αίτημα του θεραπευόμενου και την πρόοδο της θεραπείας. Βασικότερες ενδείξεις για τα παραπάνω αποτελούν το αν ο θεραπευόμενος αισθάνεται καλά, αν είναι λειτουργικός στην καθημερινότητα και τις σχέσεις του, και αν αισθάνεται πως έχει κατακτήσει τους θεραπευτικούς του στόχους.
